In 2011 werd er feestgevierd om de onafhankelijkheid van Zuid-Sudan te markeren. Op dit moment is Zuid-Sudan echter weer vervallen in een situatie van honger, geweld en economische rampspoed met een enorme vluchtelingenstroom als gevolg.

Is er überhaupt nog wel hoop op verbetering?

Soms is het goed om de hoogtijdagen 2011 weer even in herinnering te brengen. Als moment waar niemand meer op had gerekend na vele decennia van oorlog, geweld en gekonkel tussen machthebbers en strijdende partijen.

Door het conflict in Zuid-Sudan is er op dit moment sprake van de grootste vluchtelingencrisis op Afrikaans grondgebied sinds 1994.

Een reëel scenario

Op dat moment werkte ik voor een internationale vluchtelingenorganisatie en een van mijn opdrachten was om te zien of een vluchtelingenkamp in Ethiopië open gehouden kon worden voor de mogelijk nieuwe toestroom van vluchtelingen uit het onafhankelijke Zuid-Sudan. Het was een scenario waar niemand graag over sprak, maar waarvan bekend was dat het reëel was. De machtsverschillen die in Zuid-Sudan tot spanningen leidden, waren onveranderd gebleven.

Realiteitszin

In Zuid-Sudan kregen euforie en optimisme de overhand. Niet verbazingwekkend, als er eindelijk vrede is na zovele decennia van ellende en rampspoed. Toch rijst nu de vraag hoe de huidige situatie, die dus niet zo onverwacht is als soms wordt geschetst, vlot getrokken kan worden. Hoe komt er nu opnieuw een doorbraak, maar dit keer met realiteitszin?

Het vredesproces terugbrengen naar de mensen

Afgelopen april was ik in Zuid-Sudan. Daar ving ik enkele ‘glimpjes’ van optimisme op. Ik heb mensen gesproken die aan weerszijden van het conflict staan. Zij gaven aan dat het conflict oorspronkelijk geen conflict was tussen burgers, maar een conflict van de elite. Deze politieke elite heeft de burgers, onder andere langs etnische lijnen, tegenover elkaar uitgespeeld.

Daarom kan de bevolking ook juist de sleutel tot vrede zijn en is het zo belangrijk dat het vredesproces niet uitsluitende een aangelegenheid is van de overheid en de politiek. Het vredesproces moet van de Zuid-Sudanezen zelf zijn.

Zang en dans worden in Zuid-Sudan vaak als middel gebruikt om met trauma’s om te gaan.

De kerk in Zuid-Sudan

Een belangrijke speler op dit terrein zijn de kerken en de religieuze leiders. Gedurende de lange periode van oorlog heeft de kerk altijd een belangrijke rol gespeeld in de Zuid-Sudanese samenleving.

De invulling van deze rol is in de loop van de tijd echter verschoven. Waar de religieuze leiders zich in eerste instantie richtten op de ondersteuning en bemoediging van vredesinitiatieven van de bevolking op lokaal niveau, zijn de kerken in toenemende mate onderdeel geworden van het formele vredesproces op hoog politiek niveau.

Visie op vrede

Zo ontwikkelden Zuid-Sudanese kerkleiders tijdens een bijeenkomst in juni 2015 een visie op het oplossen van het gewelddadige conflict in Zuid-Sudan. Door het aanzien van deze kerkleiders binnen de Zuid-Sudanese samenleving kon deze visie uitgewerkt worden in een actieplan.

Toen het in werking gestelde actieplan in 2017 werd geëvalueerd, moest echter geconcludeerd worden dat ondanks de successen die geboekt waren er te weinig aandacht voor draagvlak op het lokale niveau was geweest. De kerkelijke leiders hadden nagelaten gebruik te maken van de lokale kerkelijke structuren waar zij zelf toegang tot hebben.

De toekomst van Zuid-Sudan

Vrede vanuit de basis

Daarom wordt nu door veel organisaties opgeroepen voor meer steun aan een inclusief vredesproces. Met andere woorden, er wordt opgeroepen tot een vredesproces vanuit de basis.

Pessimisme van experts

Helaas leidt de roep om steun aan vredesinitiatieven aan de basis nog tot weinig resultaat. Aly Verjee, politiek analist en onderzoeker, stelde in 2017 dat er in de recente processen is gefaald in het betrekken van de lokale bevolking van Zuid-Sudan, waardoor onvoldoende ondersteuning voor vrede vanuit gemeenschappen is opgebouwd.

Ook de gepensioneerde Zuid-Sudanese bisschop Enock Tombe liet zich pessimistisch uit over de recente ontmoetingen tussen President Salva Kiir en zijn rivaal Riek Machar. Deze ontmoetingen speelden zich af op een hoog politiek niveau, maar raakten niet de bevolking.

Hoopvol

Met de gesprekken van afgelopen april in mijn achterhoofd en de onafhankelijkheid van 2011 blijf ik toch hoopvol over de toekomst van Zuid-Sudan. Niet vanwege de huidige stand van zaken, niet vanwege de grootschalige initiatieven van internationale actoren (hoewel die – goed geleid – absoluut een belangrijke bijdrage kunnen leveren).

Ik ben hoopvol vanwege de Zuid-Sudanezen zelf, vanwege hun potentie om altijd weer een uitweg te vinden uit de ellende en een verschil te maken, juist op lokaal niveau. Als deze potentie gemobiliseerd wordt, zijn onverwachte wendingen zeker mogelijk…

P.S. Na het schrijven van dit stuk is opnieuw een vredesakkoord getekend in Zuid Sudan. Helaas heeft president Salva Kiir reeds laten weten dat hij het heeft ondertekend vanwege de druk van externe partijen. Vanwege de steun van Sudan voor dit akkoord is het mogelijk een langer leven beschoren, maar draagvlak vanuit de bevolking is niet gerealiseerd.

 

Frans Davelaar is de regisseur van ons Zuid-Sudan programma. Hij studeerde Management Studies aan Wageningen Universiteit en heeft ruim 10 jaar in Oost-Afrika gewoond en gewerkt. “Mensen met een Missie gaat uit van de kracht van lokale mensen. In mijn tijd in Oost-Afrika heb ik de waarde van de lokale kennis en ervaring goed leren kennen. Mensen met een Missie faciliteert de uitwisseling van kennis en ervaring tussen experts en ervaringsdeskundigen om zo te komen tot nieuwe inzichten en ontwikkelingen. In mijn optiek een zeer geslaagde manier van het gebruik maken van ieders kracht!”

Gerelateerde verhalen

Wij geloven dat échte veranderingen van onderop komen.
Daarom steunen wij kleinschalige lokale initiatieven.

Zuid-Sudan

Dit is Zuid-Sudan

Het conflict in Zuid-Sudan heeft ervoor gezorgd dat op dit moment de grootste vluchtelingencrisis op Afrikaans grondgebied gaande is sinds… Lees verder