In 2005/2006 was er vreugde over het vredesakkoord tussen Sudan en het huidige Zuid-Sudan. In 2011 werd er feestgevierd om de onafhankelijkheid van Zuid-Sudan te markeren. Op dit moment is Zuid-Sudan echter weer vervallen in verhalen van honger, geweld, vluchtelingen en economische rampspoed.

Is er überhaupt nog wel hoop op verbetering?

Soms is het goed om de hoogtijdagen van 2005/2006 en 2011 weer even in herinnering te brengen. Niet als vergane glorie, maar als momenten waar niemand meer op had gerekend na vele decennia van oorlog, geweld en gekonkel tussen machthebbers en strijdende partijen. Wat lang voor onmogelijk werd gehouden is toen gerealiseerd.

Tegelijkertijd waren destijds de signalen ook duidelijk, intern zijn er nog vele spanningen en machtsverschillen die hiermee niet zijn opgelost.

Door het conflict in Zuid-Sudan is er op dit moment sprake van de grootste vluchtelingencrisis op Afrikaans grondgebied sinds 1994.

Het optimisme is snel vergeten

Op dat moment werkte ik voor een internationale vluchtelingenorganisatie en een van mijn opdrachten was om te zien of een vluchtelingenkamp in Ethiopië open gehouden kon worden voor de mogelijk nieuwe toestroom van vluchtelingen na de onafhankelijkheid van Zuid-Sudan. Een scenario waar niemand graag over wilde praten, maar waarvan bekend was dat het zeker mogelijk was.

Terugkijkend moeten we misschien concluderen dat er toen juist wel over gesproken had moeten worden. Uiteraard blijft het dan de vraag of het resultaat opgeleverd zou hebben, maar duidelijk is dat euforie en optimisme de overhand kregen. En ook dit is niet verbazingwekkend, als er eindelijk vrede is na zovele decennia van ellende en rampspoed.

Tegelijk rijst nu de vraag hoe de huidige situatie, die dus niet zo onverwacht is als soms wordt geschetst, vlot getrokken kan worden. Hoe komen we weer tot een moment zoals in 2005/2006 of 2011? Zo’n moment van doorbraak en optimisme?

Het vredesproces terugbrengen naar de mensen

Tijdens mijn reis in april van dit jaar heb ik hier enkele ‘glimpen’ van opgevangen. Ik heb mensen gesproken die aan beide zijden van het conflict staan en aangeven dat het geen conflict is tussen de eigen burgers. Maar een politiek conflict dat over de ruggen van de eigen burgers wordt uitgevochten.

Zang en dans wordt vaak als middel gebruikt om met trauma’s om te gaan.

De vraag die blijft is dan waar deze stemmen onderdak kunnen vinden. In de politiek is hier weinig ruimte voor en spelen de traditionele blokken een (te) belangrijke rol. Het verhaal verengt zich veelal tot een Riek Machar en een Salva Kiir narratief. Rebellen of oppositie versus de overheid. Nuer versus Dinka.

Misschien is het ook hier tijd om weer te leren van wat in het verleden sterk heeft bijgedragen aan het tot stand komen van de grote omwentelingen. Namelijk het vredesproces niet meer te zien als, voornamelijk, een aangelegenheid van de overheid en de politiek, maar terug te brengen naar de mensen. En een van de structuren die in Zuid-Sudan altijd een belangrijke rol heeft gespeeld, en weer kan spelen, is de kerkelijke structuur.

De meeste Zuid-Soedanezen zijn katholiek of protestants, maar een groot deel van de bevolking hangt in meerdere of mindere mate de lokale Afrikaanse godsdiensten aan.

De kerk kan mensen weer bij elkaar brengen

Tijdens een retraite in juni 2015 in Kigali, Rwanda, ontwikkelden Zuid-Sudanese kerkleiders een visie met betrekking tot het oplossen van het gewelddadige conflict in Zuid-Sudan. Dit werd vervolgens uitgewerkt in een actieplan.

Naar aanleiding van een tussentijds rapport dat is uitgebracht in 2017, moest echter geconcludeerd worden dat ondanks het boeken van successen de aandacht voor de lokale gemeenschappen onterecht beperkt blijft. Zo wordt gesproken van een gebrek aan een inclusief vredesproces, een gebrek aan beleidsstructuren op het lokale niveau en blijvende mobilisatie van groepen rondom elites voor politieke en soms gewelddadige doeleinden. Daarom wordt opgeroepen voor meer steun aan kerken en andere partijen die op lokaal niveau werken aan vredesprocessen en meer steun voor een door de kerk geleid vredesproces in Zuid-Sudan.

De toekomst van Zuid-Sudan

Helaas wordt dit nog onvoldoende geïmplementeerd en gestimuleerd in het huidige vredesproces in Zuid-Sudan. Aly Verjee, politiek analist en onderzoeker stelde dan ook in 2017 dat er in de recente processen is gefaald in het betrekken van de lokale bevolking van Zuid-Sudan, waardoor onvoldoende ondersteuning voor vrede vanuit gemeenschappen is opgebouwd.

De gepensioneerde Zuid-Sudanese bisschop Enock Tombe liet zich dan ook pessimistisch uit over de recente ontmoetingen tussen President Salva Kirr en zijn rivaal Riek Machar. Deze ontmoetingen speelden zich af op een hoog politiek niveau, maar raakten niet de bevolking.

De Zuid-Sudanese potentie benutten

Met de gesprekken van april in mijn achterhoofd en de herinnering aan de ontwikkelingen rond 2005/2006 en 2011 blijkt er toch ruimte te zijn voor optimisme voor Zuid-Sudan. Niet vanwege de huidige stand van zaken, niet vanwege de grootschalige initiatieven van internationale actoren (hoewel die goed geleid absoluut een belangrijke bijdrage kunnen leveren), maar vanwege de mensen in Zuid-Sudan en de potentie die er lokaal aanwezig is. Als die gemobiliseerd wordt en als daar gebruik van gemaakt kan worden, dan zijn nieuwe onverwachte wendingen zeker mogelijk…

Frans Davelaar is de regisseur van ons Zuid-Sudan programma. Hij studeerde Management Studies aan Wageningen Universiteit en heeft ruim 10 jaar in Oost-Afrika gewoond en gewerkt. “Mensen met een Missie gaat uit van de kracht van lokale mensen. In mijn tijd in Oost-Afrika heb ik de waarde van de lokale kennis en ervaring goed leren kennen. Mensen met een Missie faciliteert de uitwisseling van kennis en ervaring tussen experts en ervaringsdeskundigen om zo te komen tot nieuwe inzichten en ontwikkelingen. In mijn optiek een zeer geslaagde manier van het gebruik maken van ieders kracht!”

Gerelateerde verhalen

Wij geloven dat échte veranderingen van onderop komen.
Daarom steunen wij kleinschalige lokale initiatieven.

Zuid-Sudan

Dit is Zuid-Sudan

Het conflict in Zuid-Sudan heeft ervoor gezorgd dat op dit moment de grootste vluchtelingencrisis op Afrikaans grondgebied gaande is sinds… Lees verder