De passie voor het dienen van het volk

Afgelopen maand heb ik FrayBa ondersteund bij het documenteren van bemiddeling bij onder andere landconflicten en martelingszaken in het noorden van Chiapas.

Ik zag in de praktijk hoe groot de passie voor het dienen van het volk is, La Pasión de Servir al Pueblo. Dit is de titel van een boek (in het Spaans) over de oprichter van FrayBa, bisschop Samuel Ruiz García dat onlangs werd gepresenteerd. Deze passie heb ik ook gezien toen ik samen met twee mensenrechtenverdedigers van FrayBa verschillende gemeenschappen bezocht. Deze bezoeken stonden voornamelijk in het teken van het bemiddelen bij landconflicten door het het luisteren en het aandragen van gereedschappen zodat de inheemse en boerengemeenschappen zelf kunnen opkomen voor hun rechten.

gemeenschap
Een van de gemeenschappen die we bezochten vanwege een conflict om land.

Strijd om land

In Chiapas zijn er vele conflicten om land met als gevolg vaak gedwongen verplaatsingen en ontruimingen. Volgens een recent rapport (in het Spaans) van FrayBa gebeurt dit binnen de context van de integrale uitputtingsoorlog, la guerra integral de desgaste van de Mexicaanse regering tegen het verzet van inheemse gemeenschappen in hun strijd voor hun (land)rechten. Dit is een oorlogsstrategie die sinds 1994 wordt toegepast en bestaat uit de systematische agressie tegen de Zapatistas en andere Indiaanse en boerengemeenschappen. De Mexicaanse regering maakt hierbij gebruik van landonteigening via het justitiële systeem, zoekend naar confrontaties binnen de gemeenschappen om hen op deze manier tegen te werken zodat ze uitgeput raken. Ook probeert de regering leiders van sociale bewegingen om te kopen om zo confrontaties in de gemeenschappen uit te lokken. De welbekende verdeel-en-heersmethode. Sinds 1994 documenteerde FrayBa 12.000 gedwongen verplaatsingen. De rol van FrayBa hierbij is bemiddelen voor het vreedzaam oplossen van de conflicten en de gemeenschappen begeleiden bij de mogelijkheden voor het het opkomen voor hun rechten.

Landbezetting

Vanwege de dreiging van een landbezetting bezochten we een dorpje in de tropische zone van Chiapas. Een indrukwekkende ervaring. De hele gemeenschap kwam naar het openluchtkerkje voor ons bezoek. De vrouwen zaten aan de zijkant met doeken op hun hoofden om zich te beschermen tegen de zon, terwijl ze ook vooraan op de nog lege plekken konden gaan zitten. De vertegenwoordiger van de ejido, gemeenschap van communale grond, informeerde FrayBa over de situatie. FrayBa was aanwezig om gereedschappen aan te reiken voor het verdedigen van hun rechten omdat de kans bestaat dat hun land wordt bezet. FrayBa geeft in dit soort zaken niet alleen juridische ondersteuning maar ook politiek en organisatorisch, bijvoorbeeld door samen met de gemeenschap een persconferentie te organiseren of door het publiceren van een acción urgente, een action alert. Onlangs werd er een alert (in het Spaans) gepubliceerd over de gemeenschap Altamira La Providencia die bedreigd wordt met ontruiming en verplaatsing. Op deze manier wordt er nationaal en internationaal bekendheid gegeven aan een zaak en wordt er druk uitgeoefend zodat er minder snel of niet wordt overgegaan tot geweld.

openlucht-kerkdienst
De bijeenkomst in de openluchtkerk.

Marteling

Palenque is een van de meeste toeristische plekken in Chiapas, vooral vanwege de Maya-ruïnes, hier kan je bijvoorbeeld het graf van de Maya-koning Pakal bezoeken. Wij waren hier om te praten met slachtoffers van marteling. Het doel van de bijeenkomst was om een eerste stap te zetten de slachtoffers te verenigen en te praten over mogelijkheden om samen te vechten voor gerechtigheid. Zo kunnen de slachtoffers gezamenlijk hun zaken bekend maken door middel van een persconferentie bij FrayBa. Het raakte me toen ik de kracht zag en voelde van een echtgenote waarvan haar man al drie jaar onschuldig vast zit en gemarteld wordt. Lachend vertelde ze dat ze inmiddels door haar strijd zich “advocaat zonder titel voelt”, zo veel kennis heeft ze opgedaan over het Mexicaanse rechtssysteem. Ook maakte kennis met José (27), hij zat drie jaar onschuldig vast voor ontvoering en werd meerdere dagen gemarteld. Met hulp van FrayBa is hij onlangs vrij gekomen. Marteling is in Mexico aan de orde van de dag, het wordt standaard toegepast om verdachten te laten bekennen. Volgens een rapport van Amnesty International “zijn slechts zeven daders ooit veroordeeld voor een federale rechtbank en nog minder werden er op deelstaatniveau berecht.” Ondanks het feit dat Mexico alle anti-martelingsverdragen tekende keurde zij een rapport van de VN-rapporteur over marteling, Juan Méndez, af. In dit rapport staat dat marteling in Mexico aan de lopende band gebeurt.

De dreiging van een stuwdam

Wegens geruchten over een nieuwe stuwdam bezochten we een Indiaanse boeren gemeenschap, met als doel om samen met de lokale mensenrechtenverdedigers en de gemeenschap de mogelijkheden door te nemen voor het verdedigen van hun rechten. In een klein kerkje luisterden naar hun zorgen. Daarna gaven we informatie over eerdere stuwdamprojecten en de desastreuze gevolgen voor de gemeenschappen en de natuur. Vervolgens namen we samen met de gemeenschap de mogelijke vervolgstappen door. Verschillende stuwdamprojecten hebben in Chiapas voor veel ellende gezorgd. Duizenden families zagen hun dorpen overstromen en werden gedwongen verplaatst. Daarnaast zijn ecosystemen vernietigd. Gemeenschappen vechten jarenlang voor een schadeloosstelling van de Mexicaanse regering die nooit of (gedeeltelijk) komt. Vaak worden tegenstanders van de projecten bedreigd. Onlangs werd de mensenrechtenverdedigster Berta Cáceres vermoord. Zij streed tegen de bouw van de waterkrachtcentrale, de Agua Zarca dam in Honduras. In Nederland zijn hier onlangs kamervragen over gesteld, vanwege de betrokkenheid van de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO bij de financiering van die stuwdam.

De redding van Moeder Aarde ligt bij de volkeren

De vele uren die we in de auto doorbrachten zongen we luidkeels mee naar liedjes, onder andere de typisch Mexicaanse ranchero muziek en natuurlijk ook het lied Solo le pido a Dios van Mercedes Sosa. Tussendoor kreeg ik veel uitleg van de mensenrechtenverdedigers van FrayBa over de achtergrond van de verschillende zaken. Het woord ayudar, helpen, mag ik van hen niet gebruiken. Het gaat om solidaridad, solidariteit tonen met de volkeren en vooral ook aprender de ellos, van hen leren. Waarom ze bij FrayBa werken?

Que en los pueblos no solo está la esperanza de la humanidad sino la salvación de La Madre Tierra misma. Por eso estamos aquí.

In de volkeren kan je niet alleen de hoop vinden van de mens maar ook de redding van Moeder Aarde zelf. Daarom zijn we hier.

tamales
Na afloop van een bijeenkomst in een van de gemeenschappen kregen we deze heerlijke tamales.

Meer verhalen van Marije Douma

Strijd in het paradijs

In de prachtige omgeving van Agua Clara is een strijd gaande om land. Terrein van de inheemse bevolking. Mensenrechtenwaarnemers begeleiden de families.

Op weg naar gerechtigheid

Donderdag 3 maart werd op het kantoor van FrayBa het tijdschrift Caminando La Otra Justicia, het Bewandelen van de Andere Gerechtigheid gepresenteerd. Het is het resultaat van drie fora waarin Indiaanse gemeenschappen en organisaties ideeën uitwisselden over alternatieven voor de straffeloosheid.

Lopen voor gerechtigheid

Zondag 3 en maandag 4 april 2016 liep ik samen met collega's van FrayBa mee in een pelgrimstocht van de organisatie Xinich (mieren in Tseltal). Zij strijden onder andere tegen de al 10 jaar durende straffeloosheid