Wat hebben culturele evenementen met mensenrechten te maken? Hoe belangrijk is cultuur?

Er wordt in Nederland ontzettend veel op bezuinigd en culturele studies worden vaak erg onderschat. Maar hier in Mexico heb ik een concreet voorbeeld dat past bij waar ik altijd al heilig in heb geloofd: cultuur kan de wereld verbeteren.

Om de wereld te kunnen verbeteren, moeten we allereerst op de hoogte zijn van wat er allemaal te verbeteren valt. Dat is natuurlijk heel wat, en we hoeven slechts het 8 uur journaal op te zetten om een beeld te krijgen van wat er allemaal speelt. Een beeld, want het totale plaatje valt vaak buiten de lens van de camera. En hoeveel van dat ene beeld komt eigenlijk echt aan? Gebeurtenissen van werelddelen waarvan wij niets afweten gaan makkelijker langs ons heen dan als het in eigen land gebeurt, en statistieken zijn statistieken, nummers zijn geen mensen…

Empathie

Ik ben ervan overtuigd dat een krantenartikel de ernst vaak niet kan overbrengen. Er mist simpelweg empathie. Wat kan empathie of medeleven bij mensen teweegbrengen? Cultuur! Films, documentaires, kunst, fotografie en literatuur, daar worden wij door geraakt. En dit zijn, naar mijn idee, de beste manieren om over te brengen wat ‘de ander’ voelt.

Hier bij FrayBa is dit precies wat wij hebben gedaan. Met zoveel gevallen van mensenrechtenschendingen (verdwijningen, martelingen, executies, onterechte arrestaties) hier in Chiapas, Mexico, is het lastig om iedere casus de terechte aandacht te geven, of ook maar een gevoel op te roepen van ontzet: statistieken blijven statistieken.

Uit het dorp verjaagd

Afgelopen maand juli hebben wij de casus van een familie uit het dorp Banavil, Tenejalapa onder de aandacht willen brengen door middel van een fotografie-expositie. Deze familie heeft in 2011 gedwongen haar huis moeten verlaten toen de overige bewoners van het dorp hen heeft verjaagd. Met machetes zijn de dorpsbewoners hun huizen binnengevallen, waarop de familie (waaronder kinderen) voor hun leven hebben moeten vluchten. Tijdens deze vreselijke nacht is Alonso López Luna, echtgenoot, vader en opa, vermist geraakt en sindsdien nooit meer teruggevonden.

De reden? De familie is sympathisant van de Zapatista-beweging, terwijl de rest van het dorp sympathisant is van de politieke partij PRI. Daarmee staan ze pal tegenover elkaar. (Lees hier meer over wat de Zapatista-beweging inhoudt.) De spanning ontaardde in de nacht van 4 december 2011 in een gewelddadige aanval van 50 ‘PRIistas’. Sindsdien woont de familie aan de rand van San Cristóbal de las Casas in onmenselijke omstandigheden. Een meisje van 11 jaar is hierdoor ziek geworden en heeft het helaas niet overleefd.

Voorbereidingen fototentoonstelling

De expositie is al twee keer eerder vertoond in Mexico-Stad en San Cristóbal de las Casas zelf. De twintig foto’s waren dus al geselecteerd, maar we wilden voor deze derde tentoonstelling het publiek dichter bij het verhaal van de familie brengen. Hoe? Een collega en ik zijn naar het tijdelijke huis gegaan om iedere foto met de familie te bespreken. Hier zouden we een activiteit voor de bezoekers van maken: het was aan de bezoeker om bij iedere foto het juiste verhaal te plaatsen.

Het was confronterend om te zien waar deze familie nu gedwongen is te leven. Te klein, ongeïsoleerd, muren en plafonds geïmproviseerd met doeken en golfplaten. De familie ontving ons hartelijk en ieder van hen nam plaats in een kring. Vanaf dat moment gingen we iedere foto langs: dit maakte natuurlijk veel los bij de familie, en ook bij ons zelf. Ook de vrouwen en kinderen deden mee. De vrouwen spreken weinig Spaans, zij vertelden hun verhalen in Tzeltal.

Heftige verhalen en tranen

Nadat we alle twintig foto’s langs zijn gegaan, kregen we zelfs koffie en zoet brood. Na de tranen en de heftige verhalen werd er toch gelachen en grappen gemaakt. Wat een kracht kunnen mensen hebben!

Op 5 juli 2016 werd de expositie geopend. Het was geweldig om te zien hoe de bezoekers de activiteit serieus namen en innig overlegden. De hele familie was aanwezig en was tijdens de presentatie aan het woord. Er werd een documentaire over hun casus getoond en aan het einde van de avond werden de antwoorden gegeven van de activiteit door de 7-jarige Petrona, lid van de familie.

Feedback

De expositie was een succes. Veel mensen gaven aan dat de anecdotes hen veel dichter bij had gebracht bij de familie. “Zonder deze verhalen zou het niet zo hard aangekomen zijn”, zei een vrouw tijdens de presentatie. Op internet vond ik de volgende recensie:

En el evento audiovisual las y los visitantes fueron realmente incluidos en la exposición. Por una actividad donde se tuve que relacionar testimonios y descripciones a cada foto, la gente entendió mucho mejor que valor tiene cada foto. Buscando la historia de cada una de las fotos, una participante dijo que “por los testimonios sentí una relación más cercana a las fotos y la historia que es detrás de todo eso”.

De bezoekers werden echt bij het audiovisuele evenement betrokken. Door een activiteit waarbij getuigenissen en omschrijvingen bij iedere foto geplaatst moesten worden, begrepen de bezoekers veel beter de waarde van iedere foto. […] Een bezoekster zei: “Door de getuigenissen voelde ik me veel dichter bij de fotos en het verhaal dat achter al deze foto’s schuil gaat.”

Tot slot

Een Franse auteur heeft ooit gezegd: “Kunst is een poging om, naast de echte wereld, een menselijkere wereld te creëren.”

Dat is wat ik ook geloof. Daarom moeten culturele evenementen niet worden onderschat.

Voor mensenrechtencentrum FrayBa is het houden van culturele evenementen vanzelfsprekend een marginale activiteit. De fondsen gebruikt FrayBa vooral voor directe steun aan de dorpen en families in nood: rechtzaken, internationale campagnes, het sturen van mensenrechtenwaarnemers en veel meer.

Ik ben zelf ook fondsen aan het werven voor FrayBa. Wil je mij hierin helpen? Dat kan door hier te klikken.

Meer verhalen van Ambra Reijnen

Maximiliano verdwenen

Maximiliano verlaat zijn dorp en gaat op zoek naar werk. De Migratiedienst plukt hem met anderen uit de bus. Hij verdwijnt.

Confrontatie met realiteit

Na een paar dagen wennen aan San Cristóbal de las Casas, mijn voorlopige nieuwe thuisbasis, was het al tijd om uit de magie van dit zogeheten Pueblo Mágico te ontwaken.

Duistere realiteit achter vrolijke kleuren

Een maand in Mexico, en er is al zoveel gebeurd. Alles waar ik over gelezen had, werd werkelijkheid vanaf de eerste stap die ik in Chiapas zette.