Door: Rick van der Woud (Mensen met een Missie), Heleen van den Berg (Cordaid), Guido de Vries (Tearfund NL) en Anne-Floor Dekker (WO=MEN)
Er zijn van die films waarin niet veel gebeurt, en juist daarom alles. Gaslight van George Cukor is er zo een. Een man die het licht in huis steeds een tikje lager draait. Zijn vrouw, die het merkt, vraagt wat er aan de hand is. Hij zegt: niets. Ze begint te twijfelen. Aan haar zintuigen. Aan haar verstand. Uiteindelijk weet ze niet meer wat ze ziet, of wat ze mag voelen. Gaslighting is geboren.
Soms denken wij: zo gaat het nu ook met het Nederlandse veiligheidsbeleid — of wat daar nog van over is, nu het kabinet is gevallen.
We leven in een wereld die wankelt. Een oorlog aan onze oostgrens die blijft schuren als een open wond. Een klimaat dat zich onvoorspelbaar en driest gedraagt, waardoor oogsten mislukken, dorpen verdwijnen, en grenzen verschuiven. Mensen raken op drift, voortgestuwd door honger, hitte of hoop. Rechtsstaten brokkelen af, verkiezingen verliezen hun glans. En de kloof tussen wie alles heeft en wie niets mag verwachten wordt elke dag dieper.
In zo’n wereld ligt het voor de hand om veiligheid te herleiden tot spierkracht. Tot het optrekken van hekken, het aanschaffen van wapens, het beschermen van de eigen achtertuin. Maar die helderheid is verraderlijk. Want wie denkt dat veiligheid zich laat vangen in beton en staal, heeft het licht al zien dimmen — en vraagt zich niet langer af wie er aan de knop zit.
De NAVO-top nadert. Het kabinet is demissionair. Maar in politiek Den Haag zal nog steeds worden gesproken over procenten. Trump wil méér. Niet twee procent van het nationaal inkomen naar Defensie, maar hoger. Veel hoger. En in Brussel en Den Haag gaan stemmen op die zeggen: ja, het moet. Natuurlijk. Voor onze veiligheid.
Alsof veiligheid een rekensom is. Alsof alleen wapens ons beschermen tegen wat ons bedreigt.
En toch — wie durft daar nog tegenin te gaan? Wie zegt: ik geloof dat het anders ligt? Je wordt aangekeken alsof je de weg kwijt bent. Alsof je iets ziet wat er niet is. Dat is het moment waarop wij denken: iemand draait aan de dimmer.
Niet één persoon. Het zijn de groten der aarde — Poetin, Xi, Trump — die ons dwingen te denken in macht. Maar ook onze eigen regeringsleiders deden hieraan mee. Het gevallen kabinet van PVV, BBB, VVD en NSC wees naar het defensiebudget en noemde het verhogen ervan daadkracht. Ondertussen bezuinigde het op diplomatie, snoeide het ontwikkelingssamenwerking weg tot technische hulplijnen, ondergroef het de rechten van vrouwen, en verschoof het het gesprek naar cyber, grensbewaking en interventiecapaciteit. Ze noemen dat realisme.
Wat verdwijnt, zijn de zachte verbanden. Lokale netwerken, wederzijds begrip, de stille kunst van vertrouwen opbouwen vóór het misgaat. Ooit heette dat ontwikkelingssamenwerking. Of vredesopbouw. Of diplomatie. Nu lijkt het decor. Een luxe. Wat verdwijnt, is ons vermogen om dat gemis nog te benoemen.
Er wordt gezegd: dit is nu eenmaal de wereld. Maar is dat zo? Verliezen we het vertrouwen in onze intuïtie? Zijn we langzaam gaan geloven wat ons verteld wordt? Worden we collectief ge-gaslight?
Want veiligheid is niet eenduidig. Ze heeft vele gezichten. Ze zit ook in het voorkomen, het verbinden, het verlichten van spanning — lang voordat die explosief wordt. In mensenrechten. In menselijke waardigheid. In gemeenschappen die zich gezien weten. Investeren in democratie is immers geen liefdadigheid — het is een dam tegen de chaos.
Er is dus meer nodig dan bewapening. Defensie zonder diplomatie is als een hamer zonder richting. En diplomatie zonder visie is als een lamp zonder stroom.
Het is tijd om een ander voorstel te doen. Geen pleidooi tegen die 2%, maar een verbreding ervan. Waarom geen 5% voor een buitenlands beleid dat werkelijk samenhangt? Waarin we het geld verdelen over verdediging én diplomatie, over vredesopbouw, weerbaarheid, én eerlijke handel. Niet om goed te doen, maar om bestand te zijn tegen wat komt. Het is aan politiek Den Haag om dat in te zien. En daarnaar te handelen.
Want laten we eerlijk zijn: het is donker genoeg. We hoeven het licht niet nog verder te dimmen.
