Wat doe je als de samenleving ineens je klas binnenkomt?

Een docent komt overstuur het kantoor van Mürvet Dogan binnen. Ze heeft geprobeerd een gesprek over Israël en Palestina met haar studenten te voeren, maar het werd te heftig. Ze wil studenten ruimte geven om hun mening te delen. Alleen: wanneer grijp je in? En hoe doe je dat, zonder dat een student de volgende keer helemaal niets meer durft te zeggen?

Voor Mürvet, teamleider op MBO Utrecht in Kanaleneiland, is het geen losse gebeurtenis. Na 23 jaar op school ziet ze hoe oorlog, geloof, discriminatie en sociale media steeds vaker mee de klas in komen. “Hoe zorg je ervoor dat studenten hun mening kunnen geven én naar elkaar blijven luisteren?“

Die vraag werd nog concreter toen een student met een Palestijnse vlag door de school liep. Een conciërge pakte de vlag af. Niet uit kwade wil, maar zonder gesprek. De student wist niet waarom het gebeurde. De conciërge wist niet wat het bij de student opriep. En precies daar ontstond de spanning.

Daarom vroeg MBO Utrecht Mensen met een Missie om mee te denken. Juist voor zulke momenten ontwikkelden we Ken je mij?: een dialoogtraject waarin onderwijsprofessionals en studenten oefenen met gesprekken die raken, schuren of verdelen.

Eerst zelf leren luisteren

Ken je mij? begint niet bij de studenten, maar bij de mensen die elke dag met hen werken. Docenten, mentoren, medewerkers van de studentenadministratie: iedereen die studenten tegenkomt in de klas, op de gang of aan de balie.
In de trainingen onderzochten zij hoe conflicten ontstaan, welke gevoelens daarachter kunnen zitten en hoe je ruimte maakt voor een gesprek, juist wanneer standpunten botsen.

Voor Joyce Kuijf, medewerker studentenadministratie, begon de verandering bij zichzelf.
“Ik ben me nu veel bewuster van mijn eigen reactie. Ik denk vaker: niet gelijk reageren, laat de ander maar even praten.“

Lex Njio, docent en mentor, merkte hoe de trainingen hem en zijn collega’s uitnodigden om eerlijker te spreken over wat er van binnen speelt. Daardoor ontstond een ander soort contact. “Ik heb nu toch een speciaal lijntje met deze collega’s,” zegt hij.

Van invullen naar vragen stellen

Na de trainingen voor onderwijsprofessionals kwamen de studenten zelf aan zet. In dialooglessen en tijdens een wijktour door Kanaleneiland oefenden zij met luisteren, doorvragen en nieuwsgierig blijven naar verhalen buiten hun eigen dagelijkse kring.

Lex zag in zijn klas hoe waardevol dat was. Een student die soms moeilijk tot de orde te roepen was, vertelde tijdens een sessie dat ze thuis veel druk ervaart. Door dat te delen, kreeg haar gedrag voor klasgenoten en docent een andere betekenis. Wat Lex vooral raakte, was dat studenten over hun binnenwereld begonnen te praten. “Niet over de laatste TikTok-trend, maar over wat hen echt bezighoudt. Dat is kostbaar,” zegt hij. “Ik zou willen dat dat vaker gebeurt.“

Mürvet hoorde dezelfde ontwikkeling terug van andere collega’s. “Na een paar maanden zagen we al echt verandering,” vertelt ze. “Studenten werden opener en eerlijker, stelden bewustere vragen en voerden gesprekken die we in het dagelijkse onderwijs voorheen zelden zagen.”

Wat een schooljaar Ken je mij? losmaakt

Tijdens de slotdialoog in juni kwamen alle lessen samen. Studenten gingen in gesprek met buurtbewoners, docenten en klasgenoten die zij daarvoor vaak nog niet écht kenden. Aan tafel ging het over erbij horen, kwetsbaarheid, vooroordelen, geloof, verlies en jezelf kunnen zijn.

Jesse ontdekte iets wat hij eerder niet had verwacht. Hij is nieuwsgierig van aard en stelt graag vragen, maar merkte dat hij mensen daardoor soms onderbrak. “Wat ik nu meer heb geleerd, is gewoon even wachten tot iemand uitgesproken is. Zodat iemand zijn hele verhaal kan afmaken.”

Luan (20) denkt terug aan de wijktour door Kanaleneiland. Aan de gesprekken die hij voerde met mensen die hij anders nooit zou tegenkomen. “Dat was toch wel een beetje bijzonder, om het zo te zeggen.” Hij wil het meenemen buiten school, bijvoorbeeld in de trein of in de buurt. “Respect tonen, vragen stellen, gewoon normaal met elkaar praten. Iets wat niet heel vaak meer gebeurt.”

“Je weet nooit op voorhand hoe iemands leven is. En ik heb geleerd dat als je met mensen praat en gewoon naar elkaar luistert, je veel betere gesprekken kunt hebben.” – Luan, student

Voor Dele (21) werd de slotdialoog persoonlijk op een manier die ze niet had verwacht. Ze vertelde voor het eerst over haar oom, die kanker bleek te hebben. “Ik had een brok in mijn keel. Het was een van de eerste keren dat ik dit deelde, ook nog met onbekenden. Maar het voelde ook goed. Als je iets kwetsbaars deelt, krijg je vaak iets van de ander terug.”

Een begin, geen eindpunt

Volgend schooljaar wordt Ken je mij? uitgebreid naar meer opleidingen op MBO Utrecht. Gesprekken met burgerschapsdocenten zijn al gestart om het programma een vaste plek te geven in het reguliere onderwijs. Het doel: niet langer een project naast het onderwijs, maar een vast onderdeel ervan.

Mürvet ziet dat als een noodzaak. “Als dit stopt, ontstaat het probleem opnieuw. Zorgen blijven onder de oppervlakte, worden niet opgepakt, en uiteindelijk escaleert het weer. Dan weet niemand meer hoe je ermee om moet gaan.”

Lex vat samen waarom dit volgens hem op iedere school thuishoort: “Een opleiding is niet alleen het halen van een diploma. Het is het aangaan van verbindingen met elkaar.”

Wil je weten wat Ken je mij? voor jouw school of organisatie kan betekenen, of wil je het programma mogelijk maken? Neem contact op met programmamanager Julia Snijder via julia.snijder@mensenmeteenmissie.nl