Vijfentwintig jaar geleden nam de VN een baanbrekende resolutie aan: Resolutie 1325 over vrouwen, vrede en veiligheid. Die resolutie riep landen wereldwijd op om vrouwen actief te betrekken bij het voorkomen van conflicten, het opbouwen van vrede en het vormgeven van veiligheidsbeleid. Voor Mensen met een Missie is deze mijlpaal meer dan een datum op de kalender. Het is een moment om stil te staan bij wat er in de praktijk is bereikt – onder andere via het programma MAnU 2.0, dat we uitvoeren met CARE Nederland en SPR, gefinancierd door het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Samen werken we in Congo en Burundi aan eenzelfde doel: dat vrouwen en meisjes vrij van geweld kunnen leven, hun stem kunnen laten horen, en een leidende rol spelen in het opbouwen van vrede.
Wat houdt dit project in?
MAnU staat voor Mwanamke, Amani na Usalama – Swahili voor Vrouwen, Vrede en Veiligheid. Samen met CARE Nederland, SPR en lokale organisaties in Burundi en DR Congo startten we in 2021 het project MAnU 2.0. Dit vijfjarige programma koos voor een holistische aanpak van vredesopbouw, door te werken aan de diepere oorzaken van ongelijkheid en uitsluiting. We versterken de bescherming van vrouwen en meisjes tegen geweld, vergroten hun betrokkenheid aan besluitvorming en vredesprocessen, en werken aan het veranderen van culturele en sociale normen die discriminatie in stand houden. Dat doen we via trainingen, bijeenkomsten in gemeenscappen en belangenbehartiging op lokaal, provinciaal en nationaal niveau. Door lokale initiatieven te verbinden met invloed op beleid, bouwen we bruggen tussen de dagelijkse realiteit en structurele verandering.
De aanpak brengt formele autoriteiten, religieuze en gemeenschapsleiders, mannen en jongens, en vrouwenactivisten samen om duurzame verandering te creëren – van de huiskamer tot de nationale politiek. “Vrouwen zijn niet alleen slachtoffers van conflict,” zegt Gilbert Dhego, een van onze lokale partners in Congo. “Ze zijn vredestichters, leiders – het kloppend hart van verzoening. De wet erkent gelijkheid al; ons werk is om die gelijkheid voelbaar te maken.”
Verandering begint thuis
Echte verandering begint vaak op de meest persoonlijke plekken: thuis. In Goma, Congo, nam Jean-Marie Kambale deel aan een training voor mannen over gelijkwaardigheid. Zijn verhaal weerspiegelt de verandering die we de afgelopen jaren in veel gemeenschappen hebben gezien.
“Vroeger dacht ik dat ik alle beslissingen moest nemen,” vertelt Jean-Marie. “Tijdens de training besefte ik dat de mening van mijn vrouw er ook toe doet. Nu help ik met koken, water halen en zelfs het verschonen van onze baby.” Later woonde zijn vrouw Antoinette ook een training bij. “Vóór MAnU dacht ik dat het normaal was dat mannen thuis niets doen,” zegt ze met een glimlach. “Nu doen we het huishouden samen. Het voelt als een kleine revolutie.”
Door mannen en vrouwen samen te betrekken, helpt dit project stellen om hun relatie opnieuw vorm te geven op basis van respect en samenwerking. Wanneer mannen gelijkwaardigheid niet langer zien als bedreiging, maar als gedeelde waarde, verspreidt verandering zich vanzelf door de gemeenschap.
Als vrouwen leiden, houdt vrede stand
Wat thuis begint, groeit door naar de samenleving. In zowel Congo als Burundi zijn vrouwen die via MAnU 2.0 trainingen volgden inmiddels bemiddelaars, leiders of zelfs gekozen vertegenwoordigers. Hun persoonlijke verhalen inspireren hele gemeenschappen.
Een van die vrouwen is Béatrice Gasore. Zij werd in Bugendana, Burundi, met meer dan 90 procent van de stemmen gekozen tot dorpshoofd. Haar verhaal laat zien hoe MAnU 2.0 vrouwen helpt om in zichzelf te geloven en hun potentieel te ontdekken.
“Vóór MAnU wist ik niet dat het mijn recht was om me verkiesbaar te stellen,” vertelt Béatrice. “Ik leerde om in mezelf te geloven. De nacht dat ik werd verkozen, werd ik geroepen om een zelfmoord te voorkomen – dat was mijn eerste daad als leider.” Haar man twijfelde in het begin aan haar nieuwe rol. Maar toen hij zag hoe Béatrice met moed en empathie handelde, besefte hij hoe haar leiderschap de hele gemeenschap sterker maakte.
Een stuk noordelijker, in Goma, Congo, is Esther Sivayasi Kyakimwa ook een inspirerend voorbeeld. Na jaren van kritiek en spot omdat ze opkwam voor vrouwenrechten, is ze nu een gerespecteerde bemiddelaar. “Mensen lachten me uit omdat ik vrouwen verdedigde,” zegt ze. “Na de trainingen vond ik mijn stem terug – en gebruik ik die nu om anderen te helpen hetzelfde te doen.”
En in Uvira, Congo, bemiddelt Elysée Machozi Wabina in familieconflicten en erfenisgeschillen. “Door MAnU besefte ik dat vrouwen gelijke rechten hebben en dat onze stem ertoe doet,” vertelt ze. “Sommige mensen noemen me ‘moeilijk’ omdat ik mijn mond opendoe, maar zwijgen houdt ons klein.”
Samen laten deze vrouwen zien hoe persoonlijke groei uitmondt in maatschappelijke verandering. Ze vormen de ruggengraat van een groeiende beweging van vrouwen én mannen die vrede vormgeven in het Grote Merengebied.
Vrede bouwen te midden van nieuw conflict
Het werk van MAnU 2.0 is vandaag de dag urgenter dan ooit. Begin 2025 laaide het geweld in Oost-Congo opnieuw op. Nieuwe gevechten tussen het Congolese leger, de M23-rebellengroep en andere gewapende groeperingen dwongen tienduizenden gezinnen op de vlucht. Opnieuw kregen vrouwen en meisjes de zwaarste klappen – door ontheemding, geweld en trauma.
Onder die omstandigheden bewijzen de lokale netwerken die door MAnU 2.0 zijn opgebouwd hun waarde: getrainde bemiddelaars, vrouwenverenigingen en getrainde koppels zoals Jean-Marie en Antoinette fungeren als ankerpunten van stabiliteit. Ze helpen huiselijk geweld voorkomen, bevorderen dialoog en bouwen vertrouwen in gemeenschappen die diep verdeeld zijn. “Zelfs in afgelegen dorpen beseffen mensen nu dat een samenleving die vrouwen uitsluit, maar half functioneert,” zegt Dhego. “Die verandering in denken vormt het fundament van vrede.”
Een blijvende erfenis
Aan het eind van 2025 loopt dit project formeel af, maar het effect leeft voort in de duizenden vrouwen en mannen die zich nu dagelijks inzetten voor gelijkheid, dialoog en vrede in hun gemeenschap. Vijfentwintig jaar na de wereldwijde belofte om vrouwen een plek te geven in vredesopbouw, laten de gemeenschappen in Congo en Burundi zien hoe dat er in de praktijk uitziet: niet alleen als beleid op papier, maar als moed, samenwerking en verandering van binnenuit.
Hoewel het programma eindigt, blijft het werk doorgaan. De lokale partners en gemeenschapsleiders die deel uitmaakten van MAnU 2.0 blijven hun kennis inzetten – ze begeleiden dialogen, versterken vrouwen, en dagen schadelijke overtuigingen uit die gemeenschappen verdelen. Hun toewijding zorgt ervoor dat de zaden van vrede die via MAnU 2.0 zijn geplant, blijven groeien – lang nadat het programma zelf is afgerond.
