In Buenaventura speelt het leven zich grotendeels buiten af. Bij gebrek aan beter, hangen jongeren op straat. Ze voetballen, kletsen wat. Maar achter dat alledaagse schuilt een harde realiteit. In de wijken van deze Colombiaanse havenstad hangt gevaar altijd in de lucht. Gewapende groepen zijn zichtbaar aanwezig en geweld is nooit ver weg. Jesús Felipe Rentería (15) weet daar alles van. Toen hij onlangs weer eens met zijn vrienden buiten was, werd er plotseling geschoten. “Ik wist niet waar ik heen moest,” vertelt hij. “Ik zocht een veilige plek maar die was er niet.” Gelukkig kwam er deze keer niemand om. Maar het laat zien hoe beperkt de ruimte is om je vrij te bewegen. Jongeren zoals Jesús wíllen niet altijd op straat zijn, maar ze kunnen nergens anders heen.
Voor veel (Afro-)Colombiaanse jongeren in Buenaventura is het moeilijk om zich een toekomst voor te stellen die loskomt van de werkelijkheid om hen heen. Armoede, uitsluiting en onveiligheid drukken zwaar op het dagelijks leven. Gewapende groeperingen maken misbruik van die kwetsbaarheid. Jongeren lopen het risico om te worden gerekruteerd, uitgebuit of slachtoffer te worden van mensenhandel. Volgens Daniela van onze partnerorganisatie Cormepaz ontbreekt het jongeren niet aan kracht of talent, maar aan de omstandigheden om zich vrij en veilig te ontwikkelen. “Jongeren en vrouwen worden hard geraakt door het gebrek aan kansen, aan infrastructuur en aan ruimtes waar ze zich kunnen ontwikkelen.”
Wat ontbreekt, is niet alleen geld of veiligheid, maar ook iets fundamentelers: plekken waar jongeren gezien worden, zich kunnen uitspreken en leren dat er meer mogelijk is dan wat ze om zich heen zien. Juist daarom probeert Cormepaz zulke plekken te creëren, elke dag opnieuw.
Buiten, maar nergens echt heen
Johan Stiven Valencia is veertien en groeide op zonder vader. Net als Jesús bracht hij na school veel tijd door op straat. “Maar ik voel me daar nooit veilig,” zegt hij. Ook María Murillo (15) beschrijft een jeugd waarin gewone momenten en geweld naast elkaar bestonden. Ze werd gepest op school en zag op straat veel geweld, het maakte haar almaar onzekerder. “Ik voelde me erg verlegen en durfde vaak niks te zeggen”, blikt ze terug.
Het zijn verschillende verhalen, maar ze wijzen allemaal in dezelfde richting: jongeren groeien hier op in een werkelijkheid die hun speelruimte kleiner maakt, letterlijk, maar ook vanbinnen. En precies dat maakt hen vatbaarder voor de druk, verleiding en beloften van gewapende groepen die jongeren rekruteren en uitbuiten.
Een plek waar iets anders mogelijk wordt
Daar kwam voor alle drie verandering in, toen ze door mensen in hun omgeving in contact gebracht werden met Cormepaz. Met steun van Mensen met een Missie biedt deze lokale organisatie jongeren in Buenaventura een veilige ruimte, psychosociale begeleiding en activiteiten waarin ze kunnen leren, maken en spreken. “Het psychosociale onderdeel is fundamenteel,” vertelt Daniela. “De meeste jongeren zijn direct of indirect slachtoffer van conflict.” Daarom wordt er niet alleen gekeken naar wat jongeren doen, maar ook naar hoe het met hen gaat, wat ze voelen en wat ze nodig hebben om steviger in het leven te staan.
Naast begeleiding, krijgen jongeren ook de kans nieuwe dingen te leren. Dat gebeurt onder meer via de Ubuntu-school, waar ze werken met radio, theater, muziek en andere vormen van communicatie. Op deze manier verwerken ze wat ze thuis en op straat meemaken, leren ze hoe ze een boodschap kunnen overbrengen én hoe ze andere verhalen over zichzelf en hun gemeenschap kunnen maken en verspreiden. Dat is essentieel, omdat jongeren uit achtergestelde gemeenschappen te vaak worden gezien als risico, als probleem, als doelgroep. Hier krijgen zij de kans om zelf te spreken. Daniela ziet hoe dit de deelnemers helpt: ze worden opener, nemen meer initiatief en voelen zich sterker verbonden met hun omgeving.
Voor jongeren die gewend zijn geraakt aan wantrouwen en spanning, is dat geen klein verschil. Juist doordat ze daar vaardigheden opdoen, andere voorbeelden zien en merken dat er alternatieven bestaan, groeien ze in weerbaarheid tegen de krachten die hen anders makkelijk de andere kant op trekken.
Gehoord worden
María leerde bijvoorbeeld interviews afnemen en kreeg voorlichting over mensenhandel: wat het is, hoe jongeren erin terecht kunnen komen en waarom het belangrijk is om niet te zwijgen wanneer geweld plaatsvindt. “Ik heb geleerd om voor mezelf op te komen en durf mezelf nu uit te spreken over dingen die niet okay zijn, zoals geweld.” In een omgeving waar uitbuiting juist profiteert van schaamte en onzekerheid, is dat van grote betekenis.
Ook Jesús zag zijn zelfvertrouwen toenemen. Hij deed mee aan dialogen, storytelling-workshops en zelfs aan een live-uitzending op de radio. “Nu kan ik voor een groep staan en mijn mening geven,” vertelt hij trots. Door te leren spreken, leerde hij ook positie innemen en staat hij steviger tegenover de druk van buitenaf.
En waar Johan voorheen weinig plannen durfde te maken voor de toekomst, droomt hij er nu van een eigen schoenenbedrijf te beginnen. De activiteiten van Cormepaz hebben zijn dagelijks leven en kijk op de toekomst veranderd. Voor deze jongeren is het kunnen voorstellen van een betere toekomst een wezenlijke verschuiving.
Kans op een betere toekomst
De problemen in Buenaventura zijn diepgeworteld en niet zomaar verdwenen. Maar er is voor deze jongeren wel iets verschoven. Jesús wil zich graag inzetten om andere jongeren aan te moedigen “niet de weg van het geweld te volgen.” Johan maakt plannen voor zijn eigen bedrijf, en María wil haar stem blijven gebruiken om leeftijdsgenoten te helpen.
Hun verhalen laten zien dat verandering niet begint met grote woorden, maar met heel concrete dingen: een plek om na school naartoe te gaan, iemand die naar je luistert, activiteiten die je helpen je gedachten te ordenen, kennis die je beschermt, en de ervaring dat jouw stem ertoe doet.
