Zuster Specioza (28) zingt graag. In haar woonplaats Opit, in Noord-Oeganda, leidt ze het koor van haar parochie. Ze kent iedereen die meezingt. Als er tijdens een repetitie of op zondag ineens een plek leeg blijft, weet ze vaak al genoeg: er is iets aan de hand.
In de Acholi-regio, waar Opit ligt, dragen veel mensen nog altijd de gevolgen van de burgeroorlog die hier jarenlang woedde. Hoewel het conflict officieel bijna twintig jaar geleden eindigde, zijn de trauma’s nog overal voelbaar. Veel mensen hebben nooit de ruimte gehad om te verwerken wat zij hebben meegemaakt. Wat vanbinnen pijn doet, blijft daardoor vaak onuitgesproken.
Specioza herkent die pijn snel. “Ik zie het aan mensen wanneer het niet goed gaat,” vertelt ze. “Als iemand wegblijft, ga ik langs. Ik luister. Sommige mensen waren als kind betrokken bij het geweld en hebben verschrikkelijke dingen meegemaakt. Dat laat diepe sporen na. Naast zorgen over inkomen en dagelijks leven is trauma een van de grootste problemen hier. Het zet relaties onder druk en zorgt voor spanningen in gezinnen en gemeenschappen.”
Trauma werkt door
De oorlog is in Noord-Oeganda misschien voorbij, maar de gevolgen zijn nog elke dag aanwezig. Oude wonden kunnen leiden tot nieuwe conflicten. Trauma uit zich vaak in boosheid, ruzies en geweld.
Zuster Specioza werkt voor de Justice and Peace Department Gulu, een samenwerkingspartner van Mensen met een Missie. Daar begeleidt ze mensen die vastlopen in hun relaties of in zichzelf. “Trauma komt vaak naar buiten in de vorm van agressie,” zegt ze. “We zien veel spanningen in gezinnen, ruzies tussen partners en conflicten in de gemeenschap. Wij proberen daarin te bemiddelen, vooral door goed te luisteren.”
Ze vertelt over een manier waarop ze echtparen begeleidt. “Eerst spreek ik hen apart, zodat ieder vrijuit kan praten. Daarna gaan we samen in gesprek. Soms geef ik hun allebei een vel papier. Op de ene kant schrijven ze wat ze waarderen in de ander. Op de andere kant schrijven ze eerlijk op waarin ze zelf tekortschieten. Daarna wisselen ze de papieren uit. Dat is vaak al het begin van verzoening. Laatst zei een man tegen mij dat hij niet wist dat zijn vrouw zoveel van hem hield.”
Herkenning en mededogen
Specioza doet dit werk niet alleen vanuit haar functie, maar ook vanuit haar eigen ervaring. Ze groeide op in moeilijke omstandigheden en voelde zich als kind vaak ongewenst. “Ik leerde al jong om voor mezelf te zorgen,” vertelt ze. “Maar vanbinnen droeg ik veel pijn mee. Ik was vaak boos en dacht dat iedereen tegen mij was. Als iemand iets zei wat mij raakte, reageerde ik agressief.”
Juist daardoor voelt ze zich sterk verbonden met de mensen die ze begeleidt. “Als ik anderen zie lijden, voel ik hun pijn. Ik wil bij hen zijn, naar hen luisteren en laten zien dat er ook iets anders mogelijk is. Ik dacht vroeger dat ik de enige was met deze gevoelens. Maar door begeleiding en door de mensen om mij heen ben ik veranderd en gegroeid.”
Even valt ze stil. Dan zegt ze: “Daarom betekent dit werk zoveel voor mij. Door anderen te helpen helen, heel ik ook mezelf. Dat is belangrijk, want als ik zelf niet heel ben, hoe kan ik dan iemand anders helpen? Uit een lege kop kun je niet drinken.”
Lokale leiders maken het verschil
Het verhaal van zuster Specioza laat zien waarom traumaheling zo belangrijk is in gebieden waar geweld heeft plaatsgevonden. Een conflict stopt niet op het moment dat de wapens zwijgen. Oorlog laat diepe sporen na in mensen en gemeenschappen. Zonder aandacht voor die pijn blijven spanningen bestaan en kunnen nieuwe conflicten ontstaan.
Daarom is traumaheling een belangrijk onderdeel van het Peace Project van Mensen met een Missie in Afrika. In landen als Oeganda, Burundi, Zuid-Soedan en DR Congo werken we samen met lokale partners aan herstel, dialoog en verzoening.
Mensen zoals zuster Specioza spelen daarin een belangrijke rol. Omdat zij deel uitmaken van de gemeenschap, kennen zij de mensen, de geschiedenis en het verdriet van dichtbij. Dat maakt hen tot vertrouwde begeleiders. Ze signaleren problemen vroeg, luisteren zonder oordeel en helpen mensen om weer met elkaar in gesprek te komen. Wanneer dat nodig is, verwijzen ze ook door naar professionele hulp.
Voor Specioza is haar geloof daarbij een bron van kracht, maar in de kern draait haar werk om iets heel menselijks: aanwezig zijn bij pijn, luisteren en helpen om weer verbinding te vinden.
