'Onze voornaamste strijd is gericht tegen de onwetendheid,’ zegt Justine Masika Bihamba, die sinds zes jaar coordinatrice is van Synergie des Femmes pour les Victimes des Violences Sexuelles in het Congolese Goma. SFVS is een strijdbare, kleine organisatie die medische, psychosociale en juridische hulp biedt aan vrouwen die het slachtoffer werden van seksueel geweld. Dat zijn er duizenden, want sommige rebellengroepen gebruiken seksueel geweld als wapen in de strijd. Mensen met een Missie steunt het SFVS met projectfinanciering.
Nog altijd zijn vrouwen onveilig in de provincie Kivu, ondanks de goed verlopen verkiezingen in 2006 en de geleidelijke integratie van strijdende groepen in het nationale leger. ‘Het zwakke rechtssysteem en straffeloosheid van verkrachting zorgen ervoor dat soldaten, maar ook mannen uit de eigen gemeenschap zich nog altijd schuldig maken aan seksueel misbruik,’ zegt Justine Masika. ‘SFVS zorgt waar mogelijk dat daders worden vervolgd. Daarnaast is er in het kader van wederopbouw en verzoening veel aandacht voor sociale reïntegratie van slachtoffers. De bevolking denkt namelijk vaak dat een verkrachte vrouw daar toch mee ingestemd heeft en veel mannen van wie de vrouw is misbruikt, voelen zich bedrogen en verstoten haar. Het is een complex probleem en we proberen niet alleen in contact te komen met echtgenoten, maar willen ook dorpsoudsten en onderwijzers beïnvloeden. Overal leggen we uit dat verkrachting een misdrijf is waar volgens de Congolese wet twintig jaar gevangenis op staat. En we maken duidelijk dat misbruikte vrouwen beschouwd moeten worden als slachtoffers, die dienen te worden gesteund door hun gemeenschap.’
Synergie des Femmes telt een groot aantal lokale belangenorganisaties voor misbruikte vrouwen. Ze bieden opvang en psychologische steun en begeleiden slachtoffers zo nodig naar het ziekenhuis. ‘Er is veel hulp nodig, maar de meeste hulpverleensters werken vrijwillig en zijn soms niet eens in staat de transportkosten naar het ziekenhuis te betalen. Ze worden zo goed mogelijk begeleid, maar gebrek aan kennis, scholing en middelen blijft een probleem. Ook omdat het doorbreken van de schaamte en het zwijgen van veel slachtoffers over het geweld dat hen is aangedaan, veel vaardigheid vereist.’
SFVS doet ook veel aan lobby en bewustwording. Er wordt bijvoorbeeld een bulletin verspreid over de gevolgen van seksueel geweld, de reactie van de internationale gemeenschap, gender en tradities, medische ingrepen en mensenrechten voor vrouwen.
De moed en het charisma van Justine Masika zijn niet onopgemerkt gebleven. Zo nam zij deel aan een overleg voor hervorming van het politieapparaat. Haar moed en charisma bezorgden haar ook uitnodigingen voor het Wereld Sociaal Forum in Nairobi en verschillende Europese conferenties over vrouwenrechten. Sinds enkele jaren werkt ze ook samen met het Internationaal Strafhof. ‘Veel slachtoffers durven echter geen aangifte te doen uit angst voor represailles en corruptie bij justitie. Maar soms lukt het om aanklachten jegens oorlogsmisdadigers aan het Strafhof voor te leggen en volgen er veroordelingen.’
Helaas zijn de activiteiten van Justine Masika ook opstandige militairen niet ontgaan, waardoor ze regelmatig doelwit is van bedreigingen. ‘Meer dan eens overweeg ik het bijltje erbij neer te gooien. Maar als een slachtoffer me met tranen in de ogen haar verhaal doet, kan ik niet anders dan helpen en de vrouwen opvangen.’